Tomi leh Nutate

Tomi leh Nutate"
Nidanglai in Zou khokhat ah Tomi khat mihing a kilep khat ana teeng a, a kho mipite'n Tomi ahilam a theisih uhi. Khomite khat tawh kizawl in hawna pawtna anei chiengun a pawtkhawm zel uhi. Tomite zong mihing banga kilepthei zel ahizieh un mihingte tawh ana teengkhawm thei ua, buoina aum lou laisie koima'n athei thei tahtah sih uhi.

Tomi leh A Lawmpa Ngabehna: Nikhat Tomipa leh a lawmpa lui vah diinga hing kichiel in lui ang vahkhawmta uhi. Len khu toutou in amatte uh a bawmsung tuoh uah a koizel uhi. Nitaah vaipei hun chienga a nga matte uh munkhat a sungkhawm a kihawm zel uh ahi hi. Luidung ah len ang khu toutou ua, khat leh khat a kimakhel toutou uhi. A kimakhel diing chiengun a lawmpa'n bangza amantai chi'n a bawm sunguh ki etsah zel uhi. Tuabanga len ang khu toutou chiengun Tomipa bawm sungah bangma za a um ngaisih a, a lawmpa zong hing lunghimaw sim in Tomipa len khudan leh nga matdan ama theilou kaal in ang endapta hi. Tomipa'n a len ang khu zel a, a len a nga awhte alah chiengin ni aphah leh khat a bawm sungah koi in khat pen a sielin a lawmpa theilou kaalin a dap neehzel hi. A lawmpa'n nivei thumvei tuabanga ang mu chiengin ang zauta a, hunkhat a ama zong that a sielneeh thei diing chi atheita a, Tomipa tawh manlang a kikhen theina diing ang suita hi.

Aahsi Zualniang Tangthu

Aahsi Zualniang Tangthu:
Nidanglai in Zou kho khatah tangval lawmta ki-ngai mama ni aum uhi. Khatpa pen innsung hausa sim apat khangkhie ahiziehin "Kuntapa" chi'n a khomite'n ahan ua, khatpa pen innsung zawng nimnem a khangkhie ahiziehin "Tangkhatpa" chi'n a khomite'n ahan uhi. Kuntapa khu innsung a u leh nau hau, neeh leh taah leh ganvul kiching nei ahizieh in a kiliensah a, koima a thusim sih hi.

Mihausa tamzawte hindan ngaina ahi hi. Tangkhatpa ahileh innsung zawngkhaal apat hing khangkhie ahia, ang khankhiet apat gentheina leh hamsatna tampi ang phuhtou ahiziehin mi lungsiet asiem a, gentheite leh panpi ngaite ama panpi thei tanah panpi lou in aum ngaisih hi.

Nikhat a lawmta un va abeng uhi. Va hing beng bengin sawtsim tah khat ang beh zou chiengun a luikhuh uh ang tung ua, tuanah nungah bangza amakhat a kisil a muta ua, hoi asa ua a ngaibawlta uhi. A deidan uleh a hoisah dante uh agen chiengun nungah kisilte'n, "Leitung pumpia meelhoi leh duongching a kigen minthang Aahsi Zualniang maimai aum hi. Ama banga meelhoi leitungah koima a pieng kha naisih hi. Amanu va kiheel ta un" achi uhi. Lawmta te'n zong, "Hei sunga teeng ahiei?" achi uleh nungah kisilte'n, "I gaal langa moulte ah ateeng hi" chi'n agenta uhi. Tuachi'n lawmta tegel in zong Aahsi Zualniang tang nuom tuoh in ang kitubawlta uhi. A hausazaw leh thuneizaw chitah Kuntapa'n Aahsi Zualniang heel masa diingin ang phasahta uhi. Kuntapa zong Aahsi Zualniang heel diingin ang kiguongta hi.

Siakuong Kaipa Tangthu

Siakuong Kaipa Tangthu:
Nidanglai in Zou kho khatah innkuon khat - pi leh pu, nu leh pa leh naupang ni ana teeng ua, a innkuon un a ki iit mama uhi. A pu in zong a tute a duot mama a, siemsinna tuomtuom sinsah in gamvahdan leh thangkam dan tuomtuom a sinsah hi. Niteng phiel in a thangkamte uh avil zel ua, zu leh va nam tuomtuom aman zel uhi. Hun hing peitou zel in a pi leh pute'n ang shisanta uhi.

Tuazou sawtlou in a nu un zong ang shisan ta leuleu hi. Innsung khat ah abaan abaan in ang shi chiengun innsung hing hawm in patate zong taga leh meigong ang suohta uhi.

Nutha Neina: Tuahun laitah in a khosung uah nuthawi a pasal tawh kikhen khat aum hi. Tua nu'n naupangte hepi kinei in vauluum luum thum diing vel a thungpi sunga puo in naupangte kungah, "Na pa tawh nang kiten sah uleh tami na puon diingun kang phanpieh diing hi" chi'n a vau sanpen a la a, "Tami na toka diing uh" chi'n a vauluum vompen ala a, "Tami na puon sil diing uh" chi'n a vaupuum te khat leh khat kaalhal in alaa kawikawi hi. Naupang chitah tuanu thugen tahsangin a pa uh kungah utate ang peita ua, tua nuthawinu tawh kiteeng diingin apa uh asawlta ua, nuthawinu thugente zong agenpita uhi. A tawpin a pa uh ang zou khongkhong ta ua, apa un tua nuthawi gilounu khu ang kiteenpita hi.

Pheisam-nu Thangvil Tangthu

Pheisam-nu Thangvil Tangthu:

Nidanglai in Zou kho khat ah pasal hangsan leh sabengmi khat ana um hi. Tam pasalpa'n sa leh nga a beng zing a, innlang ah hunkhop khop ang pozel hi.

Khatvei gampalah ah metang thang ang kamta hi. Vagih, Mengkeng, Aahpa, Vala, etc. chite aman zing a, niteng phiel in a tuohpha gige hi. Tambang in hun bangtan amakhat tuohpha tah in aum hi. Hun bangtan amakhat nua in a thangte ana kivil zel a, a thangte na kisai in a mun ah vamul leh va shisan ana um zelzel hi. Ama zong thangpai mama in thangvil koi ahiei mah chi suikhe diingin ang kithawita hi.

Tua a thangkamte khu Pheisan-nu khatin ana vil zel ahia, a neehmawh leh a mul thang zengzung a a nuasie zing ahi hi. A thangte zong kamkia nawnlou in ana nuasie ahi hi. Pheisam-nu'n thang avil diing chiengin thang tawpna mun ah ata a nuasie zel a, a thangte aban banin ana vil zel hi. A thang tawpna atun chiengin thanga va awhte a ta mu diingin a lamtou zel a, a ta'n zong nui leh laamkawm in anu ana lamdot zing hi. Tuachi'n a thanga awh vate ane zel ua, neeh leh dawn ah atai thei mama uhi. Hun bangtan amakhat tambangin ana khosa uhi.

Thanghou leh Liandou Tangthu

Thanghou leh Liandou Tangthu:

Nidanglai in Zou kho khat ah nupa khat ana um uhi. Ta ahing nei ua, amin diingin "Thanghou" ang hisah uhi. Hun bangtan amakhat zou in ta khat ang nei kiata ua, amin diingin "Liandou" ang hisahta uhi. A ta nina uh aneizou sawtlou in a pa un a shisanta hi. Hun bangtan amakhat aum zou nua un hinkhuo hing hamsa in nutateng abuoi thei mama uhi. Tuabanga abuoi lai un a nu uh Sa-nga khat tawh ana kingai nalai hi. A tate zong thudon lou in a lou kuonna ah Sa-nga tawh nuomtah in a kiheel zing ua, a tawpin a nu uh tua Sa-nga tawh a kitaita uhi.

Liandou leh Thanghou te unau lah a naupang mama nalai ua, amau gel a innsung khosah bangma bawl theilou a shi mai diinga aum tah chiengun a Ni un hepi in a inn ah a umpita hi. A gang uh ahileh mihepina neilou khat ana hi laizang hi. Naupangte a inn ua aum apat in niteng phiel in a zi tawh a kihau hau maita hi. Hilezong naupangte umna diing dang um tuonlou ahi ziehin a Ninu un hamsatna tampi kawmkaal ah ang khothei uleh na themkhat khat ang septhei tan uh a innsung uah a umpi hi.

Hun leh nite hing liem in Liandou te uanu zong themkhat hing khangtou in na semthei simsim in ang umta ua, a gang un inn nasep zousie semsah in a gawt mun mama hi. Tambang pumpum a hing khangkhie in lou gieh thei diing ang hitah un a gang un a inn uah umsah nuom nawnlou in a lou ua kumkhuo a gieh diingin ang sawlta hi. Neeh diing taah diing tah ngel zong a pe tasih hi. Tuachi'n Liendou te unau china diing theilou in lou langah ang khosata uhi. Kum hing kihei in lou a khaichi gate ang um apat in themkhat nuom angsa ua, hilezong pawl hing tah in louma a pieng haiga zousie ang lata ua, a gang un Liandou te unau a diing themkhat zong kheet lou in haiga zousie a pomangta hi. Chimaw sengseng in loulai ah neehthei taahthei sui in amu uleh nekhawm dawnkhawm valiei in hinthei dandan in ang hing vevaw ta uhi.

Penglam Tangthu

Penglam Tangthu:
Nidanglai in Zou khokhat ah Penglam kichi khat pasal ana um hi. Ama khu milamdang leh mitawh kibanglou (unique) mi khat ana hi hi. Amapa a shina diingte ah apil mama a, hilezong apil hiva ichileh lah amot in amo veve hi. Sil lamdangtah leh mothuoi tahte zong a bawlkawi kawi hi. Khatvei tengin a maw hiva ichileh ana pil zel a, apil hiva ichi leh ana mo thepthup zel hi.



PENGLAM LEH A PI AAIKO SAWHNA: Nikhat Penglam a naupan lai in a pi tawh Aaikuo sawh diingin ang kuonta uhi. Luita leh shii lah ang sawh toutouta uhi. Bangtan amakhat ang sawhzou un Penglam in a aaiko sunga singhui khat tu in api kungah zuou bawlin, "Pi aw, aai in ka khut ang keipieh a, ang ha nuom sih hi" chi'n a khut ala nuomta sih hi. A pi zong lungkham seng kisa'n 'bang chileh Penglam khut aai in aha theima de aw?' chi'n ang ngaituo tuota hi. Penglam zong nasakhem kipang in api kungah a kapkhemta hi. A pi zong a beidot chiengin Penglam in, "Pi aw, isahlam deu, muoltungah bangchi leh aaipi'n ka khut ang hathei diing amah chi i gal a loukuonte va galdoh in" achita hi. Api zong kipapai in asah deu ua muoltunglam ang zuonta hi. Tuakaal in Penglam zong akhut lakhie in luitaw langah ana taisuh paita hi. Api zong muol tung ang tuntah in "Ka gal a lou kuonte aw, ka tupa Penglam khut aaipi'n akei a aha nuomta sih hi. Bangchileh Penglam khut aaipi'n aha thei diei?" chi'n ang galdoh chiei chieita hi. Penglam in zong luitaw langa muolgal khatlang apat in, "A pi su luleh dam tava" chi'n ana dawng hi. Tuazou in Penglam zong hing tai kia vingveng in aaikuo sunga akhut ana guonglut kia a, a pi tun ana ngahta hi.

A pi ang tuntah in, "Pi aw, i gallanga loukuonte'n bang achi uoi?" chi'n adongta hi. A pi'n a thuzah pen a hilnuomta sih hi. Penglam zong nasa seng kipang in akap zel a, a pi zong gal a loukuonte vadong kia diingin ang kipan kiata hi. A pi muoltunga a katou chiengin Penglam zong luitaw langa muolkhat pen ah ana taizel hi. A pi'n muol tung ang tuntah in "Ka gal a lou kuonte aw, ka tupa Penglam khut aaipi'n akei a aha nuomta sih hi. Bangchileh Penglam khut aaipi'n aha thei diei?" chi'n ang galdoh kiata hi. Penglam zong hing kipankia leuleu in, "A pi su luleh damta va ee" chi'n ana dawng kiata hi. Tuazou chiengin hing taikia pai in aaikuo ah akhut ana thunlut kia zel hi.

Haidawi Khuo a Misau leh Zou Tangvalpa

"Ka tuh aw ka nu tum; ka zabeel aw Haidawi ateeng Thanglam khen" chi'n misau khat ana kikou zel achi uhi. (Haidawi khu kho kumlui vawt a kigen ahizieh in Haidawi accent khu i Zou ham original hi diing in gintat ahuoi hi). Tua misaupa'n mihingte ana patausah gige a, khenkhat ana ne jel hi. Haam a giehkhawm tangval ni in nitaah chieng in a nungahte uh ava heel zel ua, kholai a muolsuong kidawte munkhat ah ana ki-ngah jel ua, nitaah teng a liengtung khan kikhel in khat in khatpa a liengtung ah khang in a haam uh ana zuon jel uhi. Hun bangtan amakhat tambang a liengtung khan kikhel a akipuoh zou un misaupa'n ana theidapta hi.

Misaupa zong mihing a kileem in jaan khat tua muolsuong kidawte tung ah ana touta hi. Lawmtate lawmpa'n a lawm khatpa ana ngah ngah a, ang peitheita sih a, jankim ang hi in a lawmpa zong haam lang zuon in ana peisanta hi. Khatpa zong a nungah helna apat jankim tuom a ang pei leh misaupa mihing a kileempa'n a ki-ngahna ngai uh muolsuong kidawte tung ah ana ngah hi. Ama'n zong tua misaupa a lawmpa hiva chi in aliengtung ah a kikhaptou pai hi. Misaupa zong dingtou pai in khoning lang a zotpita a, mihingpa'n a lawmpa'n a chiemmuina a khoning lang ang zotpi hiva chi'n misaupa liengtung ah a chiemmui kawmkawm hi.

Misaupa'n lah dawng lou in a peipi mielmuol a, a tawpna ah khoning ang tungtah un misaupa zong mihing a kileem pen misau ma suoh diing in ang khang hulhulta hi. Mihingpa a kitung a, a kitung zouta sih hi. China diing theilou in a puon leh akhut akeng a kimai kawikawi a,hilezong zum-le-hiem bangma amu tasih hi. Chimaw kisa seng seng leh a china diing theilou in alu ang khoi leh a nungahnu'n asam hoitah a atum pieh, saki hiem mama khat a akil pieh khu ang maikhata laijang hi. (Khanglui lai in pasalte'n atuh uh atum ua, saki hiem mama khat in a kil uhi. Tua saki khu a galvan uh ahipai hi). Amapa'n zong kakha-katam chilou in thakhat in tua saki hiem mama lakhie in misaupa mittang tegel a dawtthep piehta hi. Misaupa zong kikou mang gawp in mihingpa tuolsena'n aneita a, tuol ah mihingpa meehlia diing in amai pelpol hi. Vangphathuoitah in mihngpa khu singluong golpikhat gei ah ana tu a, tua singluong nuoi ah kibu in misaupa'n a maikha tasih hi. Tuazou sawtlou in misaupa laitat in akiim-apaam a singte nuoimal sieng in asipta dingdeng hi. Mihingpa lah kipia ngamlou leh naah zong naah ging ngamlou in singluong nuoi ah a kibu denta hi.